Sau thất bại 1-4 trước Como, Bruno Fernandes công khai đặt dấu hỏi về cách MU phòng ngự, nhưng Michael Carrick cũng có lý lẽ riêng, trong bối cảnh hệ thống chiến thuật của Quỷ đỏ đang dần bộc lộ những hạn chế.

Fernandes đã không giấu được sự thất vọng sau trận thua 1-4 của MU trước Como tại Champions League. Đội trưởng người Bồ Đào Nha cho rằng MU đã nhập cuộc sai cách, để đối thủ có quá nhiều thời gian xử lý bóng và tự tin triển khai lối chơi. Những phát biểu ấy không đơn thuần là lời phàn nàn sau một thất bại nặng nề, mà còn hé lộ những bất đồng về cách đội bóng cần phòng ngự.

"Chúng tôi đã khởi đầu không tốt. Họ ghi bàn rất sớm, còn chúng tôi không gây đủ áp lực lên bóng", Fernandes nhận xét. Anh giải thích ban huấn luyện lựa chọn không pressing một kèm một ngay từ đầu, thay vào đó chấp nhận để đối phương có khoảng trống phía sau và chờ thời điểm thích hợp để đoạt bóng. Theo Fernandes, khi nhường quyền kiểm soát quá nhiều cho những đội bóng có khả năng triển khai tốt, MU vô tình giúp đối thủ thêm tự tin, buộc các cầu thủ phải chạy nhiều hơn và dễ rơi vào trạng thái ức chế.

Để hiểu lời phê bình của Fernandes, cần nhìn vào cách Carrick tổ chức hệ thống phòng ngự. Kể từ khi tiếp quản MU vào tháng 1, HLV người Anh chủ yếu sử dụng sơ đồ 4-2-4 hoặc 4-4-2 theo hướng phòng ngự khu vực, kết hợp pressing vào những thời điểm nhất định. Thay vì lập tức áp sát từng cầu thủ đối phương trên khắp mặt sân, MU giữ đội hình tương đối chặt chẽ và lùi thấp hơn một chút, chờ đối thủ rơi vào những khu vực có thể tạo ra bẫy pressing.

Ý tưởng phía sau cách vận hành ấy không hề thiếu cơ sở. Với 4 cầu thủ tấn công đứng cao và tập trung ở khu vực trung tâm, MU có thể nhanh chóng chuyển trạng thái nếu đoạt được bóng. Những cầu thủ này sẵn sàng khai thác khoảng trống khi hàng thủ đối phương chưa kịp tổ chức lại, biến một tình huống phòng ngự thành cơ hội ghi bàn chỉ sau vài đường chuyền.

Chiến thuật đó từng mang lại hiệu quả trong giai đoạn Carrick làm HLV tạm quyền mùa trước. Chiến thắng 3-2 trên sân Arsenal vào tháng 1 là một ví dụ đáng chú ý, khi Bryan Mbeumo ghi bàn trong trận đấu diễn ra khoảng 2 tuần sau khi Carrick tiếp quản đội bóng. Tuy nhiên, những gì từng tạo ra lợi thế bất ngờ giờ đây không còn phát huy tác dụng như trước.

MU vận hành theo hệ thống 4-2-4 trước Como

Lisandro Martinez cũng từng đề cập đến vấn đề tương tự sau thất bại 0-2 trước Atletico. Trung vệ người Argentina đặt câu hỏi về công tác chuyển nhượng của MU, đồng thời nhấn mạnh đội bóng không thể mãi sử dụng những phương án chiến thuật đã thành công ở mùa trước. "Bạn không thể giữ nguyên những gì đã làm ở mùa giải trước. Các đội bóng biết bạn, biết cách bạn chơi và nắm được từng chi tiết. Nếu không thay đổi, mùa giải tiếp theo sẽ là một vấn đề lớn", Martinez nói.

Thực tế ở bóng đá đỉnh cao cho thấy một hệ thống có thể tạo ra khác biệt trong giai đoạn đầu, song lợi thế ấy sẽ giảm dần khi đối thủ tìm ra cách đối phó. Mùa trước, cách phòng ngự 4-2-4 khiến không ít đội bóng bất ngờ. Pep Guardiola và Pep Lijnders cũng sử dụng cấu trúc tương tự tại Man City, góp phần giúp đội bóng hạ Arsenal trong trận chung kết Cúp Liên đoàn khi đối thủ chưa chuẩn bị đầy đủ phương án hóa giải.

Sau khi thay Guardiola, Enzo Maresca tiếp tục sử dụng hệ thống này ở trận Siêu cúp Anh hồi tháng 8. Dù vậy, lần này Arteta đã tìm ra lời giải và Arsenal giành chiến thắng. Chỉ sau vài trận, Maresca từ bỏ sơ đồ 4-2-4 để chuyển sang cách phòng ngự thiên về kèm người trực tiếp hơn. Đây có thể là kiểu điều chỉnh mà Fernandes mong muốn MU thực hiện, nhất là khi những dấu hiệu bất ổn đã xuất hiện từ giai đoạn tiền mùa giải.

AC Milan, đội bóng hiện được dẫn dắt bởi Ruben Amorim, từng nhiều lần khai thác điểm yếu của hệ thống này. Với hàng thủ 5 người, Rossoneri có lợi thế quân số trước 4 cầu thủ tấn công của MU, qua đó tạo ra những phương án chuyền bóng để thoát khỏi sức ép. Hai cầu thủ tấn công trung tâm của đội bóng Anh thường cố gắng chặn đường chuyền vào cặp tiền vệ giữa sân trước khi lao lên áp sát các trung vệ đối phương.

Vấn đề xuất hiện khi một trung vệ Milan đứng rộng ra ngoài, buộc cầu thủ chạy cánh của MU phải rời vị trí để gây áp lực. Khi ấy, hậu vệ biên của Milan có thể lùi sâu và dạt rộng, tạo ra một lối thoát bóng tương đối dễ dàng. Hậu vệ biên bên phía MU phải di chuyển một quãng đường dài để áp sát, nhưng đến khi gây được sức ép thì bóng thường đã được luân chuyển sang vị trí khác.

Tình huống MU pressing dẫn đến bàn thắng của Mbeumo trước Arsenal hồi tháng 1 năm nay

MU gặp khó khăn tương tự trước Atletico. Đại diện La Liga thậm chí sử dụng hàng thủ 4 người thay vì 5 người, chấp nhận mạo hiểm để giữ thêm một cầu thủ ở phía trên. Khi hai tiền đạo MU tập trung ngăn các đường chuyền vào khu vực giữa sân, vị trí rộng của các trung vệ Atletico lại kéo những cầu thủ chạy cánh đội khách rời khỏi cấu trúc phòng ngự.

Hệ quả là hậu vệ trái Alejandro Grimaldo có khoảng trống ở hành lang biên. Diogo Dalot phải di chuyển để gây áp lực, hoặc Youri Tielemans phải hỗ trợ nếu Dalot bị Alex Baena ghim chặt vào vị trí. Những quãng di chuyển dài như vậy khiến MU khó duy trì sức ép liên tục và dễ bị đối phương vượt qua lớp pressing đầu tiên.

Bởi vậy, khi Fernandes nói đối thủ khiến cầu thủ MU phải chạy nhiều và trở nên mất kiên nhẫn, nhận xét ấy có thể không chỉ hướng đến bản thân anh. Các đồng đội cũng liên tục phải bù đắp khoảng trống, di chuyển để sửa chữa những tình huống bị kéo lệch khỏi vị trí ban đầu. Khi đội hình không thể giữ được sự đồng bộ, vấn đề không còn nằm ở một cá nhân mà trở thành điểm yếu của cả hệ thống.

Dẫu vậy, Carrick không hoàn toàn đồng tình với cách nhìn của cậu học trò. Khi được hỏi về phát biểu của Fernandes, HLV người Anh cho biết MU đã chuyển sang pressing một kèm một ở mức độ nhất định trong hiệp hai, nhưng cuối cùng vẫn để thủng lưới. "Dù bạn sử dụng hệ thống hay chiến thuật nào, nếu không chạy, không di chuyển lên phía trước và không lùi về, bạn sẽ không thể giành chiến thắng", Carrick nhấn mạnh.

Lập luận này cũng có cơ sở. Sơ đồ 4-2-4 ít quyết liệt hơn giúp MU thường xuyên giữ được một cầu thủ bổ sung ở hàng thủ, tạo lợi thế quân số khi chống đỡ những đợt tấn công. Cách tổ chức ấy còn hướng đối thủ ra hai hành lang biên, nơi các cơ hội thường được xem là ít nguy hiểm hơn so với những tình huống có thể xuyên phá trực diện khu vực trung tâm.

Ngược lại, pressing một kèm một đòi hỏi từng cầu thủ phải thắng được cuộc đấu tay đôi và áp sát đối thủ đúng thời điểm. Nếu một mắt xích thất bại hoặc phản ứng chậm, toàn bộ cấu trúc có thể sụp đổ. Bàn thua thứ hai trước Como cho thấy rủi ro ấy, trong khi MU cũng từng có những giai đoạn pressing trực tiếp thiếu hiệu quả ở Premier League. Đáng chú ý, chính Fernandes từng đọc sai tình huống và chọn vị trí không phù hợp trong trận gặp Tottenham.

Đây là cách MU bố trí đội hình trước Atletico

Một câu hỏi khác là liệu MU có đủ nền tảng thể lực để theo đuổi phương án pressing quyết liệt hay không. Một trong những điểm mạnh của Amorim là cải thiện nền tảng thể chất và cường độ thi đấu của đội bóng. Trong khi đó, MU dưới thời Carrick mùa trước chỉ phải chơi một trận mỗi tuần, điều có thể giúp các cầu thủ duy trì trạng thái tốt hơn. Mùa này, đội bóng chưa cho thấy khả năng giữ cường độ pressing một kèm một ổn định như Brighton của Fabian Hurzeler, nơi các cầu thủ có sự chuẩn bị thể lực và hiểu rõ thời điểm cần cùng nhau gây sức ép.

Đáng lo hơn, những phát biểu sau trận thua Como cho thấy có thể tồn tại khoảng cách giữa cách Fernandes nhìn nhận trận đấu và thông điệp mà ban huấn luyện muốn truyền tải. Nếu các cầu thủ không hiểu rõ khi nào cần áp sát, khi nào phải giữ vị trí và ai chịu trách nhiệm cho từng khoảng trống, ngay cả một hệ thống hợp lý cũng khó vận hành hiệu quả. Phòng ngự tốt đòi hỏi cường độ, sự phối hợp và niềm tin chung vào phương án đã chọn.

"Đôi khi bạn phải dũng cảm hơn khi chịu áp lực. Hãy chấp nhận rủi ro, pressing cao và khiến đối thủ cảm thấy không thoải mái", Fernandes nói. Tuy nhiên, khái niệm dũng cảm trong chiến thuật không đơn giản chỉ là dâng cao đội hình. Carrick cũng có thể xem việc bố trí 4 cầu thủ ở tuyến trên để sẵn sàng phản công là một lựa chọn táo bạo, dù cách tiếp cận ấy tiềm ẩn nguy cơ trở nên ngây thơ nếu đội bóng không kiểm soát được những khoảng trống phía sau.

Một phương án dung hòa có thể là pressing một kèm một ở những khu vực nhất định, đồng thời cho phép một số cầu thủ duy trì nhiệm vụ phòng ngự khu vực. Cách tiếp cận này giúp MU khóa đối thủ vào một phần sân mà không phải đẩy toàn bộ đội hình vào những cuộc đấu tay đôi trên khắp mặt sân. Dù vậy, hệ thống 4-2-4 hiện tại đang bộc lộ những hạn chế rõ rệt và ngày càng dễ bị đối thủ khai thác.

Fernandes có lý khi yêu cầu MU chủ động hơn, còn Carrick cũng đúng khi nhấn mạnh chiến thuật sẽ không thể thành công nếu cầu thủ thiếu cường độ và sự quyết liệt. Vấn đề là đội bóng cần tìm được điểm cân bằng giữa hai cách tiếp cận, thay vì tiếp tục tranh luận xem bên nào hoàn toàn đúng. Nếu muốn chiến thắng đều đặn hơn, MU có lẽ phải thay đổi cách phòng ngự, song sự thay đổi ấy chỉ có ý nghĩa khi cả ban huấn luyện lẫn cầu thủ cùng hiểu và thực hiện nó như một tập thể thống nhất.